Rusya-Ukrayna savaşı nereye gidiyor?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Siyaset bilimci ve Avrasya uzmanı Dr. Ümit Nazmi Hazır, Rusya-Ukrayna Savaşı’ndaki son telaffuz değişikliklerini ve barış müzakerelerinin önündeki manileri AA Tahlil için kaleme aldı.

***

Beşinci yılına girmiş olan Rusya-Ukrayna Savaşı neredeyse sürat kesmeden devam ediyor. Bu müddet zarfında Rusya ve Ukrayna heyetlerinin masaya oturmuş olması ve ABD’nin de dahil olduğu görüşmeler yapılmasına karşın, yıpratma savaşına dönen Rusya-Ukrayna Savaşı’nın sona ermesi konusunda istenilen sonuca şimdi ulaşılabilmiş değil. Burada birtakım temel nedenler var. Birincisi, her iki tarafın da alanda birbirine tam üstünlük kuramaması ve şimdilik bir kilitlenme durumunun ortaya çıkması. İkincisi, iki tarafın da en son gayelerine tam olarak ulaşamaması. Üçüncüsü ise iki tarafın da taleplerinde çok esnememesi. Bilhassa Moskova maksimalist taleplerinden vazgeçmiyor. Öte yandan son haftalarda hem alandaki dengelerde hem de Kremlin’in açıklamalarında değişiklik olduğu da bir gerçek.

Putin’in telaffuz değişikliği: “Bay Zelenskiy” çıkışı ve yumuşama sinyalleri

Rusya’nın en kıymetli ulusal günü olan ve bu sene öbür yıllara nazaran biraz daha sönük kutlanan 9 Mayıs Zafer Günü’nde gazetecilere konuşan Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, çatışmanın sona yaklaştığını ve Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile üçüncü bir ülkede görüşebileceğini söyledi. Hatta açıklamalarından birinde “Bay Zelenskiy’nin şahsî bir görüşme yapmaya hazır olduğunu bir kere daha duydum.” tabirini kullandı. Burada hem Zelenskiy’nin ismini anması hem de “Bay” sözünü kullanması dikkat cazipti. Çünkü Putin, genelde Zelenskiy’nin ismini anmıyor. Rus kamuoyu savaş başladığından beri Zelenskiy’i gayrimeşru olarak tanımlıyor ve Rus medyasında Zelenskiy için olumsuz tabirler kullanılıyor. Bu noktada Putin’in Zafer Günü konuşmasındaki telaffuzlarından bir yumuşama olduğu görülüyor.

Putin’in söylemlerindeki uzlaşmacı ton ve telaffuz değişikliği, “taktiksel olarak Trump’ın baskısını azaltmak ve ABD’yi karşısına almamak için mi, yoksa alandaki durum ve uzayan savaş Kremlin’i bu telaffuz değişikliğine mi mecbur bırakıyor?” sorularını ortaya çıkarıyor. Burada her iki soru için de “evet” yanıtı verilebilir. Ukrayna’nın son aylarda bilhassa Rusya içlerine düzenlediği İHA atakları ve cephedeki faal savunma stratejisi, Kiev’in elini bir nebze güçlendirmiş durumda. The Economist’in savına nazaran, “savaşta inisiyatif birinci defa Ukrayna’ya yanlışsız kaymaya başladı ve Rusya’nın bahar taarruzu başarısız oldu.” Savaş Araştırmaları Enstitüsü (ISW) de çarpıcı bir argümanda bulundu: “Ukrayna birlikleri son aylarda savaş alanında farklı bölgelerde bir dizi karşı hücum düzenledi ve Ağustos 2024’te Kursk bölgesine sızmalarından bu yana savaş meydanındaki en değerli kazanımlarını elde etti.”

Bütün bu faktörlerin Kremlin’i masaya ve biraz daha uzlaşmacı söyleme itmesi mümkündür. Öte yandan Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik füze ve İHA ataklarını sürdürmesi, Belarus ile nükleer tatbikatlar gerçekleştirmesi ve son günlerde Rusya ile Baltık ülkeleri ortasındaki tansiyon Kremlin’in diplomasiyi askeri baskının alternatifi değil tamamlayıcısı olarak gördüğünü gösteriyor. Putin’in hem uzlaşmacı tonda konuşmaya başlaması hem de Rusya’nın askeri operasyonlarını devam ettirmesi Rus stratejik kültürü açısından stratejik seviyede bir çelişki değil, baskı diplomasisi.

Olası bir doruğun önündeki mahzurlar ve toprak çıkmazı

Her ne kadar Rusya tarafı son vakitlerde diplomasiye ve Putin-Zelenskiy doruğuna daha fazla yeşil ışık yakmaya başlasa da bu türlü bir tepenin yakın vakitte gerçekleşmesi mümkün görünmüyor. Putin de zati görüşmenin gerçekleşebilmesi için uzun vadeli bir barış muahedesine dair sonuncu mutabakatın sağlanması gerektiğini belirtti. Putin-Zelenskiy doruğunun gerçekleşebilmesi için barış sürecinde ilerleme olması, iki tarafın birçok mevzuda mutabık kalması ve Dışişleri Bakanları seviyesinde görüşmelerin yapılması gerekiyor. Bu türlü bir doruğun müzakerenin başlangıcı değil, son noktası olması öngörülüyor. Lakin şu ana kadar Moskova ve Kiev birçok bahiste farklı konumlar sergiliyor. Bilhassa sorunu çıkmaza sokan en kıymetli hususlardan birisi, Donetsk özelindeki toprak sorunu. Aslında Putin’in açıklamalarından kısa bir müddet sonra da Kremlin Dış Siyaset Danışmanı Yuriy Uşakov, “müzakerelerin ne vakit başlayacağının bilinmeyen olduğunu ve Moskova’nın Donetsk kaidesini koruduğunu” söyledi. Kremlin tarafı uzun vakittir, Rusya’nın Donetsk’te ele geçiremediği yüzde 30’luk kısımdan Ukrayna çekilmeden savaşın bitmeyeceğini belirtiyor. Donetsk’in tamamının alınması Kremlin’in iç kamuoyuna bir muvaffakiyet anlatısı ortaya koyabilmesi açısından da değer arz ediyor. Kiev idaresi ise Donetsk’in kalanından çekilmeyi kabul etmiyor. Kiev, Ukrayna’nın bu bölgede Rusya’nın bir türlü aşamadığı güçlendirilmiş savunma setlerinin olduğunu ve Ukrayna Donetsk’in kalanından çekildiği takdirde, bunun ileride Rusya’ya Ukrayna içlerine ilerleme imkanı vereceğini savunuyor.

Bu nedenle barışa ulaşılabilmesi ve Putin-Zelenskiy tepesinin gerçekleşebilmesi için çözülmesi gereken en değerli husus toprak sıkıntısı üzere görünüyor. Ayrıyeten bu türlü bir tepenin gerçekleşebilmesi için diğer bahislerde da taban şartların oluşması da lazım. Çünkü öncelikle tarafların ateşkes konusunda muahedesi gerekiyor. İkinci olarak NATO üyesi olma ihtimali çok azalan Ukrayna’nın güvenlik garantileri konusunun çözülmesi ve ABD, AB ile Türkiye üzere üçüncü aktörlerin garantörlük rolünün netleşmesi de bekleniyor. Ayrıyeten daha da değerlisi her iki önderin de kendi iç kamuoylarına taviz olarak değil, kazanım olarak sunabileceği bir çerçevenin oluşması gerekiyor. Zira savaşın bitiminden sonra hem Rus hem de Ukrayna kamuoyu ve toplumu, yıllar süren ve büyük bedel ödenilen savaşın sonunda ne kazandığını ve neler kaybettiğini sorgulayarak muhasebe yapacaktır.

[Dr. Ümit Nazmi Hazır, siyaset bilimci ve Avrasya uzmanıdır.]

Makalelerdeki fikirler muharririne aittir ve Anadolu Ajansının editoryal siyasetini yansıtmayabilir.???????